Σε τροχιά ουσιαστικής αυστηροποίησης του εθνικού νομικού πλαισίου για τις περιβαλλοντικές παραβάσεις βρίσκεται η Ελλάδα, με τη νομοθετική πρωτοβουλία του Υπουργείου Δικαιοσύνης για την ενσωμάτωση της Ευρωπαϊκής Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1203 στο ελληνικό δικαιακό σύστημα.
Η σχετική ρύθμιση φέρνει καίριες τροποποιήσεις στον ελληνικό Ποινικό Κώδικα, καθορίζοντας αυστηρότερες ποινικές κυρώσεις, υψηλά διοικητικά πρόστιμα για τις εταιρείες και διευρυμένο κατάλογο αδικημάτων.
Τι προβλέπει η προσαρμογή της ελληνικής νομοθεσίας
Η μεταφορά της Οδηγίας στο εθνικό δίκαιο εισάγει συγκεκριμένα θεσμικά δεδομένα:
-
Διεύρυνση των Νομικών Αδικημάτων: Οι κατηγορίες περιβαλλοντικών παραβάσεων που εμπίπτουν πλέον στο ποινικό δίκαιο στην Ελλάδα αυξάνονται από 9 σε 20. Ανάμεσα σε αυτές περιλαμβάνονται η εκτέλεση έργων χωρίς την απαιτούμενη περιβαλλοντική αδειοδότηση (ΑΕΠΟ), η μη σύννομη διαχείριση εξορυκτικών αποβλήτων, καθώς και η πρόκληση σοβαρής υποβάθμισης σε προστατευόμενες περιοχές (όπως το δίκτυο Natura 2000).
-
Θεσμοθέτηση της Βαριάς Αμέλειας: Πέραν του δόλου (πρόθεσης), ποινική ευθύνη θεμελιώνεται πλέον στην ελληνική δικαιοσύνη και στις περιπτώσεις που μια σοβαρή περιβαλλοντική βλάβη προκαλείται από βαριά αμέλεια κατά τη λειτουργία μιας εγκατάστασης.
-
Πλαίσιο Ποινών και Κυρώσεων:
-
Για Φυσικά Πρόσωπα (Διοικήσεις & Στελέχη): Θεσπίζονται ποινικές κυρώσεις που μπορούν να φτάσουν έως και τα 10 έτη για σοβαρές περιβαλλοντικές βλάβες, καθώς και παρεπόμενα μέτρα, όπως η απαγόρευση άσκησης διευθυντικών καθηκόντων.
-
Για Νομικά Πρόσωπα (Εταιρείες): Προβλέπονται διοικητικά πρόστιμα που φτάνουν έως τα 24 ή 40 εκατομμύρια ευρώ (ή εναλλακτικά έως το 5%–10% του συνολικού παγκόσμιου κύκλου εργασιών της επιχείρησης), καθώς και μέτρα όπως η αναστολή ή ανάκληση αδειών λειτουργίας, ο αποκλεισμός από δημόσιες επιδοτήσεις/διαγωνισμούς και η υποχρέωση αποκατάστασης της ζημίας.
-
Η σημασία για τον ελληνικό κλάδο μαρμάρου και τα λατομεία
Η εφαρμογή των νέων αυστηρότερων διατάξεων στην ελληνική επικράτεια επηρεάζει άμεσα τις επιχειρήσεις του κλάδου σε τέσσερις βασικούς άξονες:
1. Αυστηρή Τήρηση των Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ)
Η λειτουργία εντός των αυστηρά καθορισμένων ορίων της Απόφασης Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων αποκτά άμεση νομική διάσταση για τη διοίκηση. Ενέργειες όπως η επέκταση της εξόρυξης εκτός των εγκεκριμένων ορίων ή η εκτέλεση συνοδών έργων (π.χ. διάνοιξη οδών) χωρίς τις απαραίτητες εγκρίσεις εμπίπτουν πλέον στις νέες αυστηρότερες διατάξεις.
2. Διαχείριση Στερεών Αποβλήτων & Λάσπης Κοπής
Ο τρόπος διαχείρισης, εναπόθεσης και επεξεργασίας των εξορυκτικών αποβλήτων (στερεά μπάζα) και της λάσπης κοπής (marble slurry) τίθεται υπό αυστηρότερο ελεγκτικό καθεστώς. Η διασφάλιση ότι δεν προκαλείται υποβάθμιση του εδάφους, των ρεμάτων ή του υδροφόρου ορίζοντα αποτελεί προϋπόθεση για την αποφυγή εμπλοκής με τις ελεγκτικές και διωκτικές αρχές.
3. Εταιρική Συμμόρφωση (Compliance)
Καθίσταται αναγκαία η επικαιροποίηση των εσωτερικών πρωτοκόλλων περιβαλλοντικής διαχείρισης των ελληνικών εταιρειών. Η συστηματική παρακολούθηση των περιβαλλοντικών παραμέτρων και η εκπαιδευση του προσωπικού στο πεδίο αποτελούν βασικά εργαλεία για τον περιορισμό του νομικού κινδύνου.
4. Επιλεξιμότητα σε Διαγωνισμούς & Χρηματοδοτήσεις
Η επιβολή κυρώσεων για σοβαρές περιβαλλοντικές παραβάσεις δύναται να επηρεάζει τη δυνατότητα συμμετοχής των εταιρειών σε δημόσιους διαγωνισμούς, καθώς και την πρόσβασή τους σε αναπτυξιακά προγράμματα, ευρωπαϊκά κονδύλια ή τραπεζική πιστοδότηση στην Ελλάδα.
Συμπέρασμα
Η προώθηση της ενσωμάτωσης της Οδηγίας 2024/1203 στο ελληνικό δίκαιο μετατοπίζει το κέντρο βάρους από τα παραδοσιακά διοικητικά πρόστιμα στην αυξημένη προσωπική ευθύνη των διοικήσεων και την απαιτητική εταιρική συμμόρφωση. Για τις ελληνικές επιχειρήσεις, η άμεση προσαρμογή και ο εκσυγχρονισμός των διαδικασιών περιβαλλοντικής διαχείρισης αποτελούν πλέον ζήτημα πρώτης προτεραιότητας.
