Για τις προοπτικές εντοπισμού νέων κοιτασμάτων ελληνικού μαρμάρου, την αξιοποίηση της αρχαίας λατομικής κληρονομιάς, αλλά και την ανάγκη για περιβαλλοντικά υπεύθυνη εξόρυξη, τοποθετήθηκε ο Βασίλης Μέλφος, Καθηγητής στο Τμήμα Γεωλογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ).
Η τοποθέτηση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του 2ου Θεματικού Πάνελ με τίτλο «Το Ελληνικό Μάρμαρο ως Μοχλός Ανάπτυξης, Εξωστρέφειας και Περιφερειακής Ευημερίας», κατά τη διάρκεια της ειδικής εκδήλωσης του Aristotelis Climate Forum (ACF) στην 90ή Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης.
1. Αρχαία Λατομεία: Ένα Πολύτιμο Αρχείο Γνώσης και Πολιτιστικός Πόρος
Αναφερόμενος στη μακραίωνη παράδοση της Ελλάδας στην εξόρυξη και χρήση του μαρμάρου, ο κ. Μέλφος υπογράμμισε ότι τα αρχαία λατομεία σε περιοχές όπως η Πεντέλη, η Πάρος, η Νάξος, η Θάσος και η Μάνη αποτελούν ένα πολύτιμο αρχείο γνώσης.
«Οι αρχαίοι δεν επέλεγαν τυχαία τις θέσεις εξόρυξης. Γνώριζαν πολύ καλά τα πετρώματα και αναζητούσαν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά: το χρώμα, την ομοιογένεια, την αντοχή, τη δυνατότητα εξόρυξης μεγάλων όγκων και τη συμπεριφορά του υλικού κατά την κατεργασία», σημείωσε.
Παράλληλα, εξήγησε πως η σύγχρονη γεωλογική και αρχαιομετρική έρευνα επιτρέπει σήμερα τη σύνδεση του μαρμάρου ενός μνημείου με το ακριβές λατομείο προέλευσής του, αντλώντας κρίσιμες πληροφορίες για το αρχαίο εμπόριο και τις μεταφορές. Πέραν της ιστορικής τους αξίας, τα αρχαία λατομεία μπορούν να λειτουργήσουν και ως αναπτυξιακοί πόροι: με τη σωστή προστασία, σήμανση και ένταξη σε γεωδιαδρομές, ενισχύουν τον γεωτουρισμό και την τοπική ταυτότητα.
2. Νέα Κοιτάσματα και Τεχνολογίες Αιχμής στη Γεωλογική Έρευνα
Απαντώντας στο ερώτημα για το αν υπάρχουν περιθώρια εντοπισμού νέων κοιτασμάτων ελληνικού μαρμάρου, ο Καθηγητής του ΑΠΘ εμφανίστηκε αισιόδοξος, τονίζοντας ότι η Ελλάδα διαθέτει μεγάλη γεωλογική ποικιλία και περιοχές που δεν έχουν ακόμη διερευνηθεί συστηματικά.
Ωστόσο, όπως διευκρίνισε, η ανακάλυψη ενός αξιοποιήσιμου κοιτάσματος απαιτεί ενδελεχή εξέταση παραμέτρων, όπως η γεωλογική συνέχεια, το πάχος, η τεκτονική της περιοχής (ρωγμές και ρήγματα που επηρεάζουν τη λήψη εμπορεύσιμων όγκων) και η εμπορική αξία του υλικού.
Σε αυτή τη διαδικασία, ο ρόλος της τεχνολογίας είναι πλέον καθοριστικός:
-
GIS & Τηλεπισκόπηση: Για εντοπισμό περιοχών ενδιαφέροντος σε μεγάλη κλίμακα.
-
Drones: Για λεπτομερή αποτύπωση της μορφολογίας και των ασυνεχειών του πετρώματος.
-
3D Γεωλογική Μοντελοποίηση: Για την κατανόηση της γεωμετρίας του κοιτάσματος και την ακριβή εκτίμηση του διαθέσιμου όγκου.
«Όσο καλύτερα γνωρίζουμε το κοίτασμα πριν ξεκινήσει η εκμετάλλευση, τόσο μειώνουμε το οικονομικό ρίσκο αλλά και τις άσκοπες παρεμβάσεις στο περιβάλλον», υπογράμμισε ο κ. Μέλφος.
3. Βιώσιμη Ανάπτυξη, Αποκατάσταση και Τοπικές Κοινωνίες
Σχετικά με την ισορροπία μεταξύ παραγωγικής δραστηριότητας, περιβαλλοντικής προστασίας και τοπικής ευημερίας, ο κ. Μέλφος τόνισε ότι η ανάπτυξη και η προστασία δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως αντίθετες έννοιες.
Η ορθολογική και επιλεκτική εξόρυξη, βασισμένη σε ακριβή γεωλογικά δεδομένα, μπορεί να περιορίσει δραστικά τα απόβλητα. Παράλληλα, είναι απαραίτητος ο σεβασμός στους παρακείμενους αρχαιολογικούς ή ιδιαίτερους γεωλογικούς σχηματισμούς, καθώς και ο μακροχρόνιος σχεδιασμός για την αποκατάσταση των λατομικών χώρων.
«Δεν πρέπει να σκεφτόμαστε μόνο πώς θα λειτουργήσει ένα λατομείο σήμερα, αλλά και τι θα μείνει στην περιοχή μετά από είκοσι ή τριάντα χρόνια», ανέφερε χαρακτηριστικά, καταλήγοντας ότι το όφελος πρέπει να επιστρέφει στις τοπικές κοινωνίες μέσω θέσεων εργασίας, υποδομών και δράσεων ανάδειξης της φυσικής κληρονομιάς.
O Βασίλης Μέλφος είναι Καθηγητής στο Τμήμα Γεωλογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης. Το ερευνητικό του έργο επικεντρώνεται στα κοιτάσματα μετάλλων, τη γεωλογία των αρχαίων λατομείων και τη μελέτη διακοσμητικών λίθων σε μνημεία, ενώ διδάσκει και σε μεταπτυχιακά προγράμματα Συντήρησης και Αποκατάστασης Μνημείων.
