Η αναπτυξιακή δυναμική της εξορυκτικής βιομηχανίας και η ενσωμάτωση των αρχών της βιώσιμης ανάπτυξης βρέθηκαν στο επίκεντρο της ειδικής θεματικής συζήτησης με τίτλο «Λατομεία και Τοπικές Κοινωνίες: Από την Εξόρυξη στη Βιώσιμη Ανάπτυξη», η οποία πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο των εργασιών της Attica Green Expo 2026.
Στο πάνελ, το οποίο συντόνισε ο Γενικός Γραμματέας του Δήμου Σουφλίου, Χρήστος Χριστοδούλου, συμμετείχαν η Γενική Γραμματέας Ενέργειας και Ορυκτών Πρώτων Υλών, Δέσποινα Παληαρούτα, καθώς και οι Δήμαρχοι Θάσου (Ε. Κυριακίδης), Αριστοτέλη (Σ. Βαλιάνος), Σερβίων (Χ. Ελευθερίου), Βοΐου (Χ. Ζευκλής), Τανάγρας (Β. Περγάλιας) και Μαρώνειας-Σαπών (Α. Ιωάννου). Μέσα από έναν γόνιμο διάλογο αναδείχθηκε η ανάγκη για ένα σταθερό θεσμικό πλαίσιο που θα διασφαλίζει την απρόσκοπτη λειτουργία της βιομηχανίας, προσφέροντας ταυτόχρονα απτά ανταποδοτικά οφέλη στις τοπικές κοινότητες.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο και η στρατηγική επιλογή της εγχώριας εξόρυξης
Η Γενική Γραμματέας, Δέσποινα Παληαρούτα, έθεσε το στρατηγικό πλαίσιο, υπογραμμίζοντας ότι η ορθολογική αξιοποίηση των ορυκτών πρώτων υλών αποτελεί εθνική προτεραιότητα και κρίσιμο παράγοντα για την ευρωπαϊκή αυτονομία. Με τον ευρωπαϊκό στόχο για το 2030 να επιτάσσει το 10% των κρίσιμων πρώτων υλών να προέρχεται από εγχώρια εξόρυξη, η Ελλάδα καλείται να αξιοποιήσει το πλούσιο υπέδαφός της. Όπως επεσήμανε η κ. Παληαρούτα, η βιώσιμη αυτή επιλογή προϋποθέτει αυστηρούς περιβαλλοντικούς κανόνες αλλά και την κοινωνική αποδοχή, η οποία κερδίζεται όταν οι τοπικές κοινωνίες βλέπουν έμπρακτα οφέλη, όπως δημιουργία θέσεων εργασίας, έργα υποδομής και ανταποδοτικά τέλη από τις μισθώσεις.
Παράλληλα, η Γενική Γραμματέας αναφέρθηκε στο δεύτερο μέρος της συζήτησης στην ανάγκη θέσπισης κανόνων για τη μετάβαση, προαναγγέλλοντας το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, το οποίο βρίσκεται σε διαβούλευση, με στόχο να μπει τάξη στην άναρχη τοποθέτηση ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών που συχνά προκαλεί τοπικές αντιδράσεις.
Οικονομικά οφέλη και μοντέλα παραγωγικής συνύπαρξης
Η εμπειρία από την ελληνική περιφέρεια αποδεικνύει ότι η εξορυκτική δραστηριότητα, όταν λειτουργεί σε ορθολογικό πλαίσιο, αποτελεί ισχυρό θεμέλιο της τοπικής οικονομίας. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Θάσου, όπως το παρουσίασε ο Δήμαρχος Ελευθέριος Κυριακίδης, όπου η εξόρυξη του φημισμένου λευκού μαρμάρου συνυπάρχει ιστορικά και αρμονικά με την τουριστική βιομηχανία, με περισσότερα από 10 ενεργά λατομεία να στηρίζουν την απασχόληση. Ο κ. Κυριακίδης σημείωσε πάντως ότι η τήρηση των περιβαλλοντικών όρων επαφίεται στους ελεγκτικούς μηχανισμούς του κράτους, καθώς οι δήμοι στερούνται τέτοιων αρμοδιοτήτων.
Στην Ανατολική Χαλκιδική, η εξορυκτική δραστηριότητα των Μεταλλείων Κασσάνδρας αποτελεί το πιο απτό παράδειγμα οικονομικής ανταποδοτικότητας. Όπως εξήγησε ο Δήμαρχος Αριστοτέλη, Στυλιανός Βαλιάνος, το παρελθόν του έντονου κοινωνικού διχασμού εξομαλύνθηκε με τη θέσπιση τριών απαρέγκλιτων όρων: απόλυτη προστασία του περιβάλλοντος, 90% εντοπιότητα στις προσλήψεις εργαζομένων και ισχυρά ανταποδοτικά οφέλη. Τα οικονομικά μεγέθη επιβεβαιώνουν την επιτυχία του μοντέλου, καθώς το 2024 επέστρεψαν στον δήμο 7 εκατομμύρια ευρώ από μεταλλευτικά τέλη, ενώ για το 2025 αναμένονται 12 εκατομμύρια ευρώ, επιτρέποντας τη χρηματοδότηση σημαντικών τοπικών υποδομών.
Νομοθετικά κωλύματα και η ανάγκη για κυκλική διαχείριση
Ο τεράστιος ορυκτός πλούτος της περιοχής των Σερβίων (χουντίτης, χρώμιο, μάρμαρα Τρανοβάλτου) βρέθηκε στο επίκεντρο της τοποθέτησης του Δημάρχου Χρήστου Ελευθερίου. Ο κ. Ελευθερίου άσκησε κριτική στις γραφειοκρατικές αγκυλώσεις και το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, το οποίο μέσω υπέρογκων εγγυητικών επιστολών (που αγγίζουν τις 500.000€) δημιουργεί προσκόμματα στη νόμιμη λειτουργία των τοπικών λατόμων.
Επιπλέον, ανέδειξε μια σημαντική διάσταση κυκλικής οικονομίας, αναφέροντας ότι η προσπάθεια του Δήμου να αξιοποιήσει και να ανακυκλώσει τα στείρα υλικά (ξοφάρια) των λατομείων για τις ανάγκες της τοπικής οδοποιίας προσέκρουσε σε αδειοδοτικά κωλύματα, στερώντας από την περιοχή μια βιώσιμη λύση μηδενικών αποβλήτων.
Η μετά-εξορυκτική εποχή και οι νέες ενεργειακές προοπτικές
Οι σύγχρονες τάσεις επιτάσσουν τη δημιουργική επανένταξη των λατομικών χώρων στην οικονομία μετά το πέρας της εξόρυξης. Ο Δήμαρχος Βοΐου, Χρήστος Ζευκλής, παρουσίασε ένα πρωτοποριακό έργο αντλησιοταμίευσης σε εγκαταλελειμμένο λατομείο, το οποίο ουσιαστικά μετατρέπεται σε «φυσική μπαταρία» παραγωγής και αποθήκευσης ενέργειας. Ο κ. Ζευκλής τόνισε ότι η τοπική αυτοδιοίκηση μπορεί να πρωταγωνιστήσει στην ενέργεια, ωστόσο κατήγγειλε τις μεγάλες καθυστερήσεις στους όρους σύνδεσης από τον ΑΔΜΗΕ (έως και 5 χρόνια αναμονής) και την άναρχη εξάπλωση των ΑΠΕ που δεσμεύει παραγωγικές εκτάσεις γης.
Στην ίδια κατεύθυνση, ο Δήμαρχος Τανάγρας και Πρόεδρος της ΠΕΔ Στερεάς Ελλάδας, Βασίλης Περγάλιας, επεσήμανε ότι οι δήμαρχοι αποτελούν το άμεσο στήριγμα των πολιτών που ανησυχούν για το περιβάλλον και την υγεία τους. Πρότεινε οι αποκαταστάσεις των λατομείων να ξεφύγουν από την παραδοσιακή απλή επιχωμάτωση και να προσανατολιστούν στη δημιουργία χώρων πολιτισμού (όπως αμφιθέατρα) ή ενεργειακών κοινοτήτων, ζητώντας παράλληλα από το Υπουργείο να δίνει πάντα τον πρώτο λόγο στις τοπικές κοινωνίες για τα μεγάλα έργα.
Στον αντίποδα, η τοποθέτηση του Δημάρχου Μαρώνειας-Σαπών, Απόστολου Ιωάννου, ανέδειξε το πόσο κρίσιμη είναι η έγκαιρη οικοδόμηση εμπιστοσύνης. Αναφερόμενος στο ευαίσθητο ζήτημα της εξόρυξης χρυσού που απασχολεί την περιοχή του επί 25 έτη, μετέφερε τη διαχρονική άρνηση των δημοτών, οι οποίοι έχουν επιλέξει ως αποκλειστικό μοντέλο ανάπτυξης τον τουρισμό, εκμεταλλευόμενοι το παράκτιο μέτωπο των 35 χιλιομέτρων, τον πολιτισμό και τον πρωτογενή τομέα.
Σύγχρονες τεχνικές περιβαλλοντικής αποκατάστασης
Για τον κλάδο των φυσικών πετρωμάτων, η υπεύθυνη περιβαλλοντική διαχείριση αποτελεί πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της παραγωγικής διαδικασίας. Κατά τη διάρκεια του πάνελ τονίστηκε ότι οι σύγχρονες μέθοδοι επιτρέπουν την πλήρη εναρμόνιση των λατομείων με το ανάγλυφο της περιοχής.
Η Γεωμετρική Διαμόρφωση Βαθμίδων (Terracing) στα μέτωπα εξόρυξης εξασφαλίζει τη γεωτεχνική σταθερότητα των πρανών και προετοιμάζει το έδαφος για την υποδοχή φυτικής γης. Παράλληλα, για τα απότομα ή κατακόρυφα πρανή, η τεχνική της Υδροσποράς (Hydroseeding) προσφέρει άμεσα αποτελέσματα. Με τον ψεκασμό ενός ειδικού μείγματος νερού, σπόρων, οργανικού εδαφοβελτιωτικού και λιπάσματος, επιτυγχάνεται σταθεροποίηση του εδάφους και ταχύτατη βλάστηση ακόμα και στα πιο δύσκολα σημεία. Η χρήση αποκλειστικά ενδημικών φυτών της τοπικής χλωρίδας εγγυάται ότι οι αποκατεστημένες ζώνες θα ενταχθούν ομαλά στο γύρω οικοσύστημα, με ελάχιστες ανάγκες άρδευσης.
Συμπέρασμα
Το πάνελ της Attica Green Expo 2026 επιβεβαίωσε ότι ο ορυκτός πλούτος αποτελεί ένα σταθερό, μη μετακινούμενο εθνικό κεφάλαιο με στρατηγική σημασία. Η βιομηχανία του μαρμάρου και των φυσικών πετρωμάτων, εφαρμόζοντας προηγμένες τεχνολογίες εξόρυξης και σύγχρονες τεχνικές αποκατάστασης, αποδεικνύει έμπρακτα ότι μπορεί να αποτελέσει τον πιο αξιόπιστο εταίρο της τοπικής αυτοδιοίκησης, μετατρέποντας την αξιοποίηση των πόρων σε εγγύηση για τη μακροπρόθεσμη, βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη της ελληνικής περιφέρειας.
